Gmina, która domaga się od bliskich zwrotu wydatków za pobyt osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej powinna wcześniej skonkretyzować kwestię opłat w decyzji o skierowaniu do Domu Pomocy Społecznej (DPS) – stwierdził 11 czerwca 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny (NSA).

 

Prokurator Generalny zwrócił się z wnioskiem do NSA odnośnie rozstrzygnięć administracyjnych przy dochodzeniu przez gminy zwrotów opłat zastępczych za pobyty w dps. W szczególności kwestią budzącą wątpliwości i skutkującą rozbieżnościami jest, w jakiej formie i kiedy powinno nastąpić ustalenie koniecznej do poniesienia opłaty i jaki charakter ma takie rozstrzygnięcie.

 

W kwestiach tych utrzymuje się rozbieżność stanowisk i brak jasności co do normatywnego modelu ustalania i ponoszenia odpłatności przez osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W szczególności kwestią budzącą wątpliwości i skutkującą rozbieżnościami jest, w jakiej formie i kiedy powinno nastąpić ustalenie koniecznej do poniesienia opłaty i jaki charakter ma takie rozstrzygnięcie.

 

Odpowiedzialność finansowa członków rodziny, w tym również dorosłych dzieci, za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej określona została w przepisach art. 61 ust. 1 i 2 ustawy, zgodnie z którymi obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich, przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

 

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

 

Zasada kolejności przyjęta w przepisie art. 61 ust. 1 omawianej ustawy oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponieść kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w dalszej kolejności na zstępnych, następnie na wstępnych, a na końcu na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Obowiązek wnoszenia opłat przechodzi zatem na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1171/09). Zgodnie też z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala, w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu, wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Umowa ta pozwala członkom rodziny osób umieszczanych w domach pomocy społecznej na wpływanie na ustalenie dogodnych, odpowiadających ich faktycznym możliwościom, warunków i wysokości odpłatności z tego tytułu.

 

Gmina zastępczo opłaca DPS, potem dochodzi zwrotu … tylko od kogo

Ustawa przewiduje również odrębny - od wyżej przedstawionych instrument zapewnienia ciągłości finansowania pobytu w domu pomocy społecznej w postaci zastępczego ponoszenia odpłatności przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 omawianej ustawy, wraz z prawem dochodzenia przez gminę zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Zastosowanie tego instrumentu może mieć miejsce - co zostało wskazane w wymienionym przepisie, w sytuacji niewywiązywania się przez osoby z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Dochodzenie zwrotu opłat wnoszonych zastępczo, o których mowa art. 61 ust. 3 wymienionej ustawy, następuje na podstawie decyzji administracyjnej o ustaleniu wysokości należności podlegających zwrotowi oraz terminach ich zwrotu, wydanej na podstawie art. 104 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja ta stanowi tytuł egzekucyjny do przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w art. 104 ust. 1 tej ustawy.

 

I tu pojawia się problem. Część gmin i sądów administracyjnych interpretowała te przepisy w ten sposób, iż obowiązek uiszczania opłat przez bliskich wynika z samej ustawy, zaś szczegółowa wysokość opłaty i jej podział między konkretnych bliskich pensjonariusza dps były ustalane dopiero w decyzji będącej podstawą do prowadzenia egzekucji tej opłaty. Zdaniem Prokuratora Generalnego strona winna znać treść ciążącego na niej obowiązku, aby mogła się z niego wywiązać.

 

Decyzja o skierowaniu do DPS musi zawierać informację kto ma za to płacić

Zdaniem NSA jeśli gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków, to żądanie gminy powinno być skierowane do tej osoby, która była zobowiązana do ponoszenia tej opłaty i tego zobowiązania nie wykonała. Trudno bowiem zaakceptować taką sytuację, w której gmina z żądaniem zwrotu mogłaby wystąpić do jakiejkolwiek osoby z osób wymienionych w ustawie - z samego faktu, że (ta osoba) znajduje się we wskazanym kręgu, które określa ustawowy przepis.

 

Przykład:
80 letni mężczyzna mający dwoje dzieci zostaje skierowany do DPS.

 

Zła interpretacja – mężczyzna dostaje decyzję o skierowaniu do DPS, w której jest informacja ile kosztuje miesięczny pobyt w takiej placówce oraz kto ma za to płacić – 70% podopieczny, a resztę rodzina (tu dwoje dzieci starszego pana).

 

Poprawna interpretacja - mężczyzna dostaje decyzję o skierowaniu do DPS, w której jest informacja ile kosztuje miesięczny pobyt w takiej placówce i ile musi za to płacić. Podobne decyzje otrzymują – każdy z osobna – dzieci starszego pana. W decyzji tej winny zatem zostać skonkretyzowane przepisy ustawy poprzez określenie kwoty opłaty, wskazanie osób zobowiązanych z kręgu podmiotów wymienionych w przepisach oraz ustalenie przypadających na każdą z tych osób kwot opłaty.

 

Każdy zobowiązany do płacenia ma dostać własną decyzję administracyjną

Zdaniem NSA nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że dopuszczalne jest wydanie jednej decyzji, która może ustalać wysokość opłaty, konkretyzować ją w odniesieniu do poszczególnych osób oraz zobowiązywać te osoby do zwrotu w części opłaty zastępczo poniesionej przez gminę.

 

// Uchwała 7 sędziów NSA z dnia 11 czerwca 2018 r. w sprawie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej – sygn. akt I OPS 7/17