10 stycznia 2019 roku Trybunał Konstytucyjny (TK) zajmie się skargą kobiety, która domaga się, aby osoby pobierające rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogły z tego świadczenia zrezygnować i zamiast tego mogły pobierać świadczenie pielęgnacyjne.

 

Opis sprawy

W marcu 2014 roku kobieta złożyła wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (MOPS) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kobieta dołączyła do wniosku oświadczenie stwierdzające , iż ma prawo do renty inwalidzkiej oraz oświadczenie, że ze względu na całodobową opiekę nad niepełnosprawną córką nie podejmuje pracy zarobkowej.

 

W kwietniu 2014 roku Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Burmistrza postanowił odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką.

 

Kobieta od tej decyzji odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, który podtrzymał negatywną decyzję dyrektora MOPS. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny utrzymał decyzję dyrektora MOPS w mocy.

 

Kobieta odwołała się zatem do naczelnego Sądu Administracyjnego, a ten w maju 2016 roku stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego (art. 17 ust.5 pkt l lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącego podstawę kwestionowanej przez stronę decyzji) stwierdzając, iż posiadanie prawa do renty inwalidzkiej wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

 

Skarga konstytucyjna

We wrześniu 2016 roku kobieta złożyła skargę konstytucyjną, w której wskazuje, że art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych narusza wartości konstytucyjne w postaci prawa do szczególnej pomocy ze strony państwa rodzinom znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, w tym zwłaszcza wielodzietnych i niepełnych wywodzone z art. 72 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczpospolitej Polski.

 

Zdaniem skarżącej wskazany powyżej przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych narusza również ogólne zasady ustrojowe państwa, w tym zasadę demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski oraz zasadę równości obywateli wobec państwa i zasadę niedyskryminacji wyrażone w art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski.

 

Sejm nie chce, aby TK cokolwiek zmieniał

W odpowiedzi na skargę konstytucyjną Kancelaria Sejmu przesłała do Trybunału prawie 40 stronicową analizę, w której … na początku domaga stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów, po czym usilnie stara się udowodnić, że skarżąca (matka niepełnosprawnej córki) nie ma racji – to zapewne jakiś błąd ze strony Sejmu.

 

Prawnicy Sejmu piszą, że zdaniem skarżącej, ustawodawca, wykluczając opiekunów-rencistów z grona podmiotów, którym przysługuje prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, nie wziął pod uwagę, że osoba mająca ustalone prawo do renty, w tym w szczególności prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może w dalszym ciągu wykonywać prace, na które pozwala jej stan zdrowia.

 

Podstawą uzyskania prawa do renty jest niezdolność do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, jednak obowiązujące ustawodawstwo nie zabrania podejmowania zatrudnienia w czasie, gdy się ma ustalone prawo do renty i pobiera z tego tytułu świadczenia. W konsekwencji może dojść do sytuacji (jaka miała miejsce w przypadku skarżącej), że osoba mająca ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie otrzyma omawianego świadczenia opiekuńczego, pomimo iż nie będzie ona podejmowała pracy lub z niej zrezygnuje aby zajmować się osobą niepełnosprawną Opiekun nie ma również prawa wyboru pomiędzy pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego a pobieraniem - ustalonej na znacznie niższym pułapie finansowym - renty.

 

Obecnie trwają prace nad poprawą bytu niepełnosprawnych i ich opiekunów

Aktualnie w toku prac ustawodawczych znajdują się dwa przedłożenia poselskie. Chronologicznie jako pierwszy został wniesiony przez posłów Klubu Poselskiego Kukiz'15 projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (druk sejmowy nr 772/VIII kadencja Sejmu), który zakłada w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia emerytalno-rentowego osobie, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną przysługiwałoby świadczenie korzystniejsze.

 

Druga inicjatywa, z którą 4 listopada 2016 r. wystąpili posłowie Klubu Poselskiego Nowoczesna oraz Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska, to projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 1100/VIII kadencja Sejmu). Zawiera on m.in. propozycję przyznania osobie pobierającej emeryturę, rentę, rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, świadczenia pielęgnacyjnego, którego wysokość stanowiłaby różnicę pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą pobieranej emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego pomniejszonych o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

 

Pracuje też specjalny Zespół powołany przez premiera

W nawiązaniu do tych projektów ustaw trzeba zaznaczyć, że aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzone są analizy możliwych do wprowadzenia zmian w systemie wsparcia osób niepełnosprawnych , ich rodzin oraz opiekunów osób niepełnosprawnych. Zarządzeniem nr 89 Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2016 r. (M.P. poz. 850) utworzony został Zespół do spraw Opracowania Rozwiązań w zakresie Poprawy Sytuacji Osób Niepełnosprawnych Członków ich Rodzin, do którego zadań należy m.in. "opracowanie propozycji rozwiązań legislacyjnych i systemowych mających na celu poprawę sytuacji osób niepełnosprawnych i członków ich rodzin".

 

Zapewne TK stwierdzi zgodność z Konstytucją

Sprawą, o której mowa, Trybunał Konstytucyjny ma zająć się 10 stycznia 2019 roku (Sygn. akt SK 2/17) i zapewne stwierdzi, że obecne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych są zgodne z Konstytucją. Sejm bardzo dobrze umotywował swoje stanowisko, że możliwość zamiany renty na świadczenie pielęgnacyjne byłoby kolejnym różnicowaniem opiekunów (i tak już przecież bardzo podzielonych), a w Sejmie toczą się prace legislacyjne nad poprawą bytu niepełnosprawnych i ich opiekunów. Gdyby jednak TK zdecydował inaczej, Sejm poprosił Trybunał, aby dał min. 18 miesięcy na zmiany w prawie.

 

Aktualizacja 11 stycznia 2019

Trybunał Konstytucyjny przełożył rozpoznanie skargi na 19 lutego 2019 roku.