TK gov pl fot Adam Jankiewicz

26 czerwca 2019 roku Trybunał Konstytucyjny uznał, że ustawowe wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób pobierających rentę z tytułu niezdolności do pracy, sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, jest niezgodne z Konstytucją. Dziwne, że tak ważny wyrok przeszedł bez echa, nawet wśród portali piszących o sprawach niepełnosprawnych, a minęło już prawie pół roku od jego wydania

 

 

Opis sprawy

W marcu 2014 roku kobieta złożyła wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (MOPS) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kobieta dołączyła do wniosku oświadczenie stwierdzające , iż ma prawo do renty inwalidzkiej oraz oświadczenie, że ze względu na całodobową opiekę nad niepełnosprawną córką nie podejmuje pracy zarobkowej.

 

W kwietniu 2014 roku Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Burmistrza postanowił odmówić skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką.

 

Kobieta od tej decyzji odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, który podtrzymał negatywną decyzję dyrektora MOPS. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny utrzymał decyzję dyrektora MOPS w mocy.

 

Kobieta odwołała się zatem do naczelnego Sądu Administracyjnego, a ten w maju 2016 roku stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego (art. 17 ust.5 pkt l lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącego podstawę kwestionowanej przez stronę decyzji) stwierdzając, iż posiadanie prawa do renty inwalidzkiej wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

 

Skarga konstytucyjna

We wrześniu 2016 roku kobieta złożyła skargę konstytucyjną, w której wskazuje, że art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych narusza wartości konstytucyjne w postaci prawa do szczególnej pomocy ze strony państwa rodzinom znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, w tym zwłaszcza wielodzietnych i niepełnych wywodzone z art. 72 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczpospolitej Polski.

 

Zdaniem skarżącej wskazany powyżej przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych narusza również ogólne zasady ustrojowe państwa, w tym zasadę demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości społecznej wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski oraz zasadę równości obywateli wobec państwa i zasadę niedyskryminacji wyrażone w art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski.

 

TK odwlekał kilkukrotnie rozpatrzenie sprawy, aż w końcu orzekł - niezgodność z Konstytucją


Pierwotnie ogłoszenie wyroku miało nastąpić 10 stycznia 2019, potem 11 stycznia 2019 ... potem 19 lutego 2019 aż w końcu 26 czerwca 2019 roku Trybunał Konstytucyjny uznał, że sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wskazuje na podobieństwo do sytuacji opiekunów, którzy nie mają przyznanego prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

 

W świetle tych okoliczności wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad tą osobą oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zwłaszcza jeżeli świadczenia tego nie pobierają.

 

Trybunał Konstytucyjny uznał, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych. Pomimo że sytuacja faktyczna osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

 

Utrata mocy zaskarżonego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych nastąpi po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Sądy stoją po stronie opiekunów


To kolejny ważny wyrok i ukłon w stronę opiekunów osób niepełnosprawnych. Warto też przypomnieć inny wyrok (co prawda tylko sądu administracyjnego, a nie TK), który dotyczył podobnej sytuacji, tylko zamiast renty sprawa dotyczyła emerytury:

 

“Osoby, które na emeryturze zajmują się niepełnosprawnym dzieckiem, powinny mieć prawo do świadczenia w takiej samej wysokości jak inni rodzice, którzy zrezygnowali z pracy, aby opiekować się potomstwem – taki wyrok zapadł przed sądem w Gorzowie Wielkopolskim 20 lutego 2019” (Świadczenie pielęgnacyjne zamiast emerytury. Przełomowy wyrok dla opiekunów, nie-pełnosprawni.pl z 20 marca 2019)

 

// Trybunał Konstytucyjny, sygn. akt SK 2/17 z 26 czerwca 2019
Ustawowe wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób pobierających rentę z tytułu niezdolności do pracy, sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną (patrz na rozwój sprawy [LINK])