Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) w odpowiedzi na interpelację posła Krzysztofa Śmiszka i posłanki Agnieszki Dziemianowicz-Bąk stoi na stanowisku, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K38/13) nie daje prawa opiekunom dorosłych niepełnosprawnych prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

 

Przepisy art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 z późn. zm.), określają pozytywne jak i negatywne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odnoszące się zarówno do osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki.

 

Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z 21 października 2014 r. (sygn. K38/13), za niezgodny z Konstytucją RP uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

 

Zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Należy jednak zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny nie orzekł, że cały ww. przepis jest niekonstytucyjny.

 

W uzasadnieniu do ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie określił, jaki jest jego skutek wejścia w życie:

 

Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie „prawa” do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który – biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii – powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.”

 

Odnosząc się zatem do skutków ww. wyroku, należy podkreślić, że to sam Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie je wskazał w uzasadnieniu do ww. wyroku:

 

- orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego,


- wskazał, że wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy,


- stwierdził, że wyrok nie stanowi również podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego,


- wskazał, że wyrok nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa.

 

Ponadto Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził w ww. wyroku, że: „wykonanie niniejszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądza, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa”.

 

W związku z powyższym, obowiązywanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia), nie jest żadną interpretacją, wykładnią ani wytyczną Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej, tylko wynika wprost z ww. wyroku i jego uzasadnienia, powszechnie dostępnego od wielu lat m.in. na stronie internetowej Trybunału Konstytucyjnego.

 

W związku z powyższym, przytoczony wyżej art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w świetle jednoznacznie wskazanych przez sam Trybunał Konstytucyjny, opisanych wyżej skutków ww. wyroku, niezależnie od rozstrzygnięć organów odwoławczych, czy sądów administracyjnych (które są wiążące w danej indywidualnej sprawie w której zostały wydane), pozostaje obowiązującym przepisem prawa.

 

Tym niemniej, realizacja wskazań zawartych w powyższym wyroku TK jest przedmiotem prac.


Ostateczny kształt zmian i termin ich wejścia w życie będzie znany po ich zakończeniu.

 

// Odpowiedź na interpelację nr 56 (K9INT56)
w sprawie wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego uprawnienia
opiekunów osób z niepełnosprawnością do świadczenia pielęgnacyjnego, sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Stanisław Szwed, 16 stycznia 2020