100PLN

Naczelny Sąd Administracyjny w prawomocnym orzeczeniu z 8 stycznia 2020 stwierdził, że matce-emerytce opiekującej się dorosłym niepełnosprawnym dzieckiem przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w kwocie różnicy między pobieraną emeryturą a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego.

 

Kobieta mająca stopień lekki niepełnosprawności (jej mąż umiarkowany stopień) opiekuje się niepełnosprawnym synem, którego niepełnosprawność została stwierdzona od 1 roku życia. W związku z tym kobieta nie była wstanie wypracować pełnej emerytury, która teraz jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego.

 

Opis sprawy

Wnioskiem z 3 lipca 2018 r. kobieta wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem oraz o wyrównanie jej emerytury do kwoty 1477 zł.


Prezydent Miasta decyzją z [..] lipca 2018 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania od 1 lipca 2018 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna z uwagi na ustalone wobec wnioskodawczyni prawo do emerytury, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą" wyklucza przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

 

Od powyższej decyzji M. R. wniosła odwołanie, podnosząc, że jej emerytura jest o połowę niższa niż świadczenie pielęgnacyjne.

 

SKO – świadczenie się nie należy

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w W. decyzją z [..] września 2018 r., utrzymując w mocy decyzję Prezydenta Miasta z [..] lipca 2018 r., stwierdziło, że z akt sprawy wynika, iż na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z [..] czerwca 2014 r. nr [..] syn został zaliczony do kategorii osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie ma charakter stały, niepełnosprawność istnieje od urodzenia, ustalony w nim stopień niepełnosprawności datuje się od 11 stycznia 2002 r. W orzeczeniu zostało zawarte również wskazanie o konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

 

Okoliczności te są w sprawie bezsporne. Jednakże zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej, z tytułu śmieci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Kolegium zwróciło uwagę, że pomimo tego, iż skarżąca może mieć poczucie krzywdy i niesprawiedliwości z decyzji organu I instancji, przepisy ustawy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organy obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu wszystkich warunków wynikających z przepisów prawa. Kolegium na podstawie zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie Inspektorat w O. z dnia [..] lipca 2018 r. ustaliło że odwołująca ma ustalone prawo do emerytury, w związku z czym świadczenie jej nie przysługuje.

 

WSA – skoro jest emerytura to nie ma świadczeniach

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [..] września 2018 r. kobieta wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że jej syn urodził się w Szpitalu Miejskim nr [..] w W. jako dziecko zdrowe. Po ukończeniu 1 roku życia został skierowany do szpitala i od tego czasu rozpoczęło się długoletnie leczenie jej syna. Podniosła, iż w związku z błędami popełnianymi przez lekarzy w trakcie leczenia jej syna, skarżąca nie mogła wypracować pełnej emerytury. Otrzymywana przez skarżącą emerytura wynosi 696,97 zł i jest o połowę niższa od kwoty świadczenia pielęgnacyjnego, wypłacanego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca podała, że sama również posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim, natomiast jej mąż posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Jego emerytura wynosi 2152,60 zł, renta socjalna syna 745,18 zł. Wskazała, że środki te nie wystarczają na pokrycie bieżących potrzeb osób chorych.

 

Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że bezsporne jest, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. Sąd podzielił pogląd, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy ustalone prawo do emerytury wyklucza przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Analizowany przepis jest sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości i co istotne nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego. W ocenie Sądu, SKO w W. trafnie zwróciło uwagę, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to jest osobą wyłączoną z grona beneficjentów świadczeń pielęgnacyjnych. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy jest jednoznaczny w swej treści. Prezydent Miasta O.i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., jako organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie, były tym przepisem związane, skutkiem czego były zobligowane do wydania decyzji odmawiającej przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem.

 

Nawet trudna sytuacja życiowa skarżącej związana z opieką nad niepełnosprawnym synem nie może przemawiać za przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wyraźny zapis ustawy. Nadto nie można przyjmować założenia, że skoro Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny, a rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, to każdy wniosek o udzielenie pomocy rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej powinien być zaspokojony. To Państwo określa warunki udzielania pomocy rodzinom i osobom niepełnosprawnym, w tym przesłanki odmowy udzielenia pomocy (art. 81 Konstytucji RP). Zróżnicowanie uprawnień do pomocy ze strony Państwa nie stanowi samo w sobie naruszenia zasady równości i zasady niedyskryminacji, o których mowa w art. 32 Konstytucji RP. Wszystkie osoby będące emerytami, opiekujące się niepełnosprawnymi dziećmi, znajdują się w takiej samej sytuacji prawnej – nie mogą otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego.

 

Sąd stwierdził nadto, że w niniejszej sprawie finansowe potrzeby kobiety jako matki osoby niepełnosprawnej są zabezpieczone. Skarżąca utrzymuje się z emerytury. To samo dotyczy finansowych potrzeb socjalnych syna skarżącej R. R. jako osoby w sposób trwały całkowicie niezdolnej do pracy, który utrzymuje się z renty socjalnej. W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo uznały, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem.

 

Skargę kasacyjną od tego wyroku kobieta wniosła do naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną wykładnię dokonaną z naruszeniem art. 32, art. 69, art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 28 ust. 1 i 2 lit. c Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych polegającą na uznaniu, że posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek wysokości, podczas gdy wykładnia funkcjonalna i celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że stosowanie tego przepisu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości emerytury.

 

NSA – świadczenie się należy, bo to różnicowanie opiekunów

NSA w swoim wyroku stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy (według stanu na dzień wniesienia skargi) emerytura skarżącej wynosiła 696,97 zł, zaś wysokość wnioskowanego świadczenia - 1583 zł. Za prawidłową uznać przyjdzie zatem tezę, że narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Istotne z punktu widzenia sprawy są zasady równości wobec prawa (art. 32 ust.1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.,1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).

 

// NSA, sygn. Akt I OSK 2392/19 z 8 stycznia 2020