sad mlotek pixabay com 3667391

22 lipca 2020 roku Sąd Najwyższy (SN) w siedmioosobowym składzie podjął uchwałę [*], wedle której, poszkodowany wskutek błędu medycznego może domagać się od sprawcy zapłaty za sprawowaną opiekę przez najbliższych.

 

Z sentencji Sądu Najwyższego wynika, że jeśli poszkodowany doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia może domagać się od sprawcy tego czynu zwrotu kosztów z tytułu kosztów opieki sprawowanej nad nim nieodpłatnie przez osoby bliskie na podstawie art. 444 § 1 kodeksu cywilnego. Takim sprawcą w sprawach o błędy medyczne jest podmiot leczniczy, lekarz, pielęgniarka czy ubezpieczyciel, który za nich odpowiada.

 

Nie ma jeszcze pisemnego uzasadnienia uchwały SN. Z tezy wiadomo już to, co najważniejsze: że koszty opieki sprawowanej przez osoby bliskie mają być zwracane przez sprawcę szkody na zdrowiu. Taka opieka najbliższych według uchwały SN NIE JEST DARMOWA i nie ma tu znaczenia, że poszkodowany nie ma podpisanej umowy o pracę czy zlecenia z najbliższą rodziną. Często przecież bywa tak, że aby opiekować się kimś, jakiś członek rodziny (mama czy taka) musi zwolnić się z pracy. Nie tylko wykonują czynności higienoczno-pielęgnacyjne, ale zastępują również rehabilitantów, psychologów czy pielęgniarkę.

 

Teraz Sąd Najwyższy dodatkowo potwierdził, że można domagać się także zwrotu kosztów opieki wstecz, w ramach odszkodowania, w zakresie, w jakim nie doszło do przedawnienia.

 

W sprawę zaangażowany był Rzecznik Finansowy.

 

– Cieszę się, że Sąd Najwyższy po raz kolejny przychylił się do naszego stanowiska. Tym bardziej, że chodzi o prawa osób poważnie poszkodowanych w wypadkach np. komunikacyjnych. Powinni oni otrzymywać środki pozwalające na zapewnienie należytej opieki. Mogą je przeznaczyć na skorzystanie z usług osób trzecich. Nie ulega jednak wątpliwości, że poszkodowany woli, żeby opiekowała się nim bliska osoba. Jeśli musi ona zrezygnować z innych zajęć i poświęcić swój czas, powinno to być zrekompensowane. Liczę, że dzięki tej uchwale poszkodowani i ich rodziny już nie będą musieli dochodzić swoich praw w postępowaniach sądowych. Po otrzymaniu wytycznych płynących z uzasadnienia tej uchwały, zakłady ubezpieczeń, które do tej pory stosowały odmienne procedury, powinny je zmodyfikować, a także wznowić postępowania likwidacyjne, w których odmówiono zapłaty roszczeń – mówi dr hab. Mariusz Jerzy Golecki, Rzecznik Finansowy.

 

Warto przypomnieć, że pogląd analogiczny do prezentowanego przez Rzecznika Finansowego dominował przez długi czas na rynku ubezpieczeniowym. Odszkodowania wypłacane z obowiązkowych i dobrowolnych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej uwzględniały wspomniane koszty. Praktyka ta została jednak jakiś czas temu zakwestionowana przez niektóre zakłady ubezpieczeń. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w coraz liczniejszych w ostatnich latach sporach sądowych. W niektórych przypadkach sądy podzielały zdanie Rzecznika Finansowego, w innych nie. W takiej sytuacji Rzecznik wystąpił o podjęcie uchwały przez Sąd Najwyższy o rozstrzygnięcie rozbieżności w orzecznictwie.

 

Liczę, że w uzasadnieniu znajdziemy też jasne wskazówki dotyczące stawek, które należy stosować w takich przypadkach. W mojej ocenie słuszne wydaje się przyjęcie poglądu, że powinny one odpowiadać realnym stawkom rynkowym za tego typu usługi opiekuńcze. Zauważyliśmy bowiem, że w niektórych wypadkach ubezpieczyciele przyznają takie świadczenie, ale jest ono np. o połowę niższe niż stawki rynkowe za usługi opiekuńcze w rejonie zamieszkania poszkodowanego. Moim zdaniem takie różnicowanie stawek nie znajduje żadnego uzasadnienia – mówi dr hab. Mariusz Golecki.

 

Do tej pory sądy wychodziły z ugruntowanego w prawie założenia, że dopóki sprawowana przez członka rodziny opieka była bezpłatna, to nie zostały poniesione koszty opieki (czyli nie powstała szkoda w rozumieniu art. 361 par. 1 kodeksu cywilnego), a więc nie można domagać się odszkodowania.

 

Teraz Sąd Najwyższy wyszedł z innego założenia i od razu pojawiają dwa pytania – 1. według jakich stawek liczyć koszty nieponiesionej odpłatności za opiekę czy według stawek profesjonalnych firm świadczących usługi opiekuńcze czy według stawek z ogłoszeń?, oraz 2. czy taka wykładnia SN się przyjmie i czy sądy powszechne będą ją stosować?

 

[*] Uchwała Sądu Najwyższego z 22 lipca 2020 r. sygn. III CZP 31/19.

 

// Jolanta Budzowska,Koszty opieki matki i ojca nad dzieckiem z niepełnosprawnością, bladprzyporodzie.com z 23 lipca 2020

// Sąd Najwyższy o kosztach opieki nad poszkodowanymi w wypadku, rf.gov.pl z 23 lipca 2020

 

[aktualizacja 24 lipca 2020]