Opiekę nad osobą niepełnosprawną i jednocześnie pozostającą w związku małżeńskim może sprawować jej rodzic i to rodzic, a nie małżonek niepełnosprawnego może pobierać świadczenie pielęgnacyjne, bowiem przepisy o świadczeniach rodzinnych nie wskazują, kto ma w pierwszej kolejności obowiązek sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

 

Sprawa dotyczy niepełnosprawnej kobiety, która jest matką dwójki dzieci i pozostaje w związku małżeńskim. Ponadto kobieta jest niepełnosprawna i niesamodzielna (od 36 roku życia), wymaga pomocy i opieki w podstawowych czynnościach dnia codziennego. Jej dochodem jest renta i zasiłek pielęgnacyjny, a jedynym faktycznym żywicielem rodziny jest mąż kobiety.

 

O przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła do burmistrza matka niepełnosprawnej kobiety. Ten jednak odmówił przyznania świadczenia, bo wnioskująca ma już ustalone prawo do świadczenia emerytalnego i w związku z tym świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje.

 

Negatywną decyzję burmistrza podtrzymało również Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Kolegium stwierdziło, że wnioskująca nie spełniała wymogów ustawowych, gdyż pobiera emeryturę, a jej córka pozostaje w związku małżeńskim.

 

Wnioskująca odwołała się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca powołała orzecznictwo sądów administracyjnych na poparcie swego stanowiska. Nadto wskazała, że okoliczność, że córka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, nie wyklucza przyznania świadczenia, w sytuacji wystąpienia obiektywnej niemożności sprawowania opieki nad żoną przez męża. Skarżąca podniosła, że mąż jej córki jest jedynym żywicielem 4 osobowej rodziny, a córka otrzymuje tylko 961 zł renty i 215 zł zasiłku pielęgnacyjnego. Mąż córki sprawuje opiekę nad dwojgiem małoletnich dzieci, podczas gdy niepełnosprawna kobieta jest niesamodzielna, częściowo sparaliżowana, wymaga pomocy przy wszelkich czynnościach (myciu, przygotowywaniu posiłków, ubieraniu, przyjmowaniu leków). W tej sytuacji występuje obiektywna niemożność sprawowania przez małżonka osoby chorej całodziennej opieki nad nią.

 

Do emerytury należy się dosypka

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podzielił stanowisko wnioskodawczyni (skarżącej) i wskazał, że w obecnych realiach odmowa przyznania w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe (tu emeryturę) nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Nową linię orzecznictwa dotyczącą wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych zapoczątkował WSA w Gorzowie Wielkopolskim 20 lutego 2019 r. (sygn. akt II SA/Go 833/18, 20 lutego 2019 r.), a linia orzecznicza została podtrzymana w orzeczeniach m.in. WSA w Gdańsku (wyrok z 12 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 472/19) i NSA (wyrok z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19). 

 

Matka mężatki też może starać się o świadczenie pielęgnacyjne

WSA w Krakowie nie zgodził się również ze stwierdzeniem, że w pierwszej kolejności obowiązek sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną spoczywa na jej małżonku i to małżonek, jeżeli rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zdaniem Sądu przepis ten powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje przypadki, gdy oświadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a) tego przepisu, niebędąca "sprawnym" małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

 

Zatem o świadczenie pielęgnacyjne może wystąpić również matka, pomimo że jej córka jest w związku małżeńskim. Co prawda mąż kobiety mógłby sprawować opiekę nad niesamodzielna żoną – bo sam jest sprawny i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale de facto nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (jest jedynym żywicielem rodziny). 

 

// Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, sygn. III SA/Kr 1277/20, 23 marzec 2021