Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich przygotowało opracowanie zawierające rekomendacje, które należy podjąć w celu zapewnienia równego dostępu do edukacji osób niepełnosprawnych na każdym etapie edukacyjnym. Publikacja nosi nazwę raport, ale jest to raczej zbiór osobnych tekstów, których wnioski można zawrzeć w niżej przedstawionych punktach.

 

 

1. Wdrożenie postanowień Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych
Należy wdrożyć do polskiego systemu prawnego oraz praktyki działania instytucji publicznych w Polsce postanowienia Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych (dalej jako: Konwencja), w tym standard kształcenia osób niepełnosprawnych opisany w art. 24 tej Konwencji.


W myśl powyższego należy zapewnić osobom z niepełnosprawnościami dostęp do włączającego systemu kształcenia umożliwiającego integrację na wszystkich poziomach edukacji i w kształceniu ustawicznym a osobom głuchym edukację w polskim języku migowym.

 

2. Ustanowienie organu koordynującego
Stosownie do treści art. 33 ust. 1 Konwencji, należy wyznaczyć lub ustanowić w ramach struktur rządowych mechanizm koordynujący politykę państwa wobec osób niepełnosprawnych, w celu ułatwienia i zapewnienia spójności działań zmierzających do wdrożenia postanowień Konwencji. Do kompetencji ww. organu powinno należeć także koordynowanie działań dotyczących polityki kształcenia osób niepełnosprawnych obejmujących powszechny system oświaty, edukację artystyczną, edukację zawodową, edukację na poziomie szkolnictwa wyższego oraz kształcenie ustawiczne.

 

3. Monitorowanie wdrażania Konwencji
Należy stale monitorować postęp prac nad wdrażaniem i realizacją postanowień Konwencji, w szczególności w zakresie równego dostępu do edukacji osób niepełnosprawnych. W tym celu, zgodnie z zaleceniami Komitetu Praw Osób Niepełnosprawnych przy ONZ, należy na bieżąco kontrolować, czy państwa członkowskie podjęły działania w celu m.in.:


• przeciwdziałania wykluczeniu osób niepełnosprawnych z powszechnego systemu nauczania,
• przeciwdziałania utrzymywaniu segregacyjnych form edukacji,
• zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami indywidualnego wsparcia w celu umożliwienia im realizacji prawa do edukacji włączającej,
• zapewnienia pełnej dostępności (w tym dostępności technologicznej) placówek oświatowych dla osób niepełnosprawnych,
• zatrudniania nauczycieli (w tym nauczycieli z niepełnosprawnościami) posługujących się językiem migowym i alfabetem Braille'a,
• zapewnienia szkoleń dla nauczycieli (i innej kadry) w zakresie pracy z uczniem niepełnosprawnym w systemie edukacji włączającej.

 

4. Promocja włączającego systemu edukacji osób niepełnosprawnych
Działania instytucji oświatowych powinny być ukierunkowane na promocję modelu edukacji włączającej, tak aby jak największa grupa uczniów niepełnosprawnych kształciła się w szkołach ogólnodostępnych, możliwie blisko ich miejsca zamieszkania. Jedynym kryterium stanowiącym o skierowaniu ucznia do szkoły specjalnej lub integracyjnej powinny być jego indywidualne potrzeby i możliwości oraz decyzja rodziców, podjęta po udzieleniu im rzetelnej informacji na temat warunków kształcenia w różnych typach szkół. Wsparcie udzielane uczniowi niepełnosprawnemu powinno być takie samo bez względu na rodzaj placówki (szkoła ogólnodostępna, integracyjna, specjalna).

 

5. Zmiana systemu finansowania edukacji uczniów niepełnosprawnych
Warunkiem wdrożenia modelu edukacji włączającej jest zmiana systemu finansowania edukacji uczniów z niepełnosprawnością, tak aby kwoty przeznaczone w budżecie państwa na ich edukację trafiały do tej szkoły lub placówki, w której faktycznie kształci się dziecko niepełnosprawne (model „pieniądz idzie za uczniem").

 


6. Wykorzystanie potencjału szkół specjalnych i zatrudnionej tam kadry pedagogicznej
Należy w większym stopniu wykorzystać potencjał nauczycieli zatrudnionych w szkołach i placówkach specjalnych. Ośrodki te mogłyby stanowić centra dokształcania i doradztwa dla nauczycieli pracujących z uczniami niepełnosprawny mi w modelu edukacji włączającej.


7. Wsparcie nauczycieli pracujących z uczniem niepełnosprawnym
Należy zapewnić system wsparcia nauczycieli pracujących z uczniami niepełnosprawnymi w szkołach ogólnodostępnych, tak aby umożliwić efektywne kształcenie każdego dziecka. Szkolenia nauczycieli powinny obejmować wiedzę na temat indywidualnych potrzeb dzieci niepełnosprawnych, wykorzystania właściwych sposobów i form komunikacji oraz alternatywnych metod nauczania. Każdy nauczyciel powinien mieć zapewniony swobodny dostęp do materiałów pomocniczych i informacji na temat różnych rodzajów niepełnosprawności.

 

8. Współpraca z rodzicami uczniów z niepełnosprawnością
Na każdym etapie edukacyjnym dyrekcja szkoły lub placówki oświatowej oraz nauczyciele pracujący z dzieckiem niepełnosprawnym powinni współpracować z rodzicami ucznia. Należy zapewnić realną możliwość wyboru szkoły przez rodziców ucznia z niepełnosprawnością oraz na bieżąco konsultować sposób i formy kształcenia ich dziecka. Należy całkowicie wyeliminowaćprzypadki nacisku na rodziców w sprawie wyboru lub zmiany szkoły, w której kształci się ich niepełnosprawne dziecko. W szczególnych przypadkach (sytuacje konfliktowe) wskazane jest korzystanie z instytucji mediacji w celu wypracowania najlepszej możliwej drogi współpracy uwzględniającej zasadę priorytetu dobra dziecka.

 

9. Zapewnienie wsparcia psychologicznego
W ramach systemu wsparcia uczniów (w tym studentów) oraz rodziców dziecka z niepełnosprawnością należy zapewnić im profesjonalną pomoc psychologiczną oferowaną przez szkoły i placówki oświatowe lub poradnie psychologiczno-pedagogiczne.

 

10. Ujednolicenie systemu orzekania o niepełnosprawności uczniów
Należy dążyć do ujednolicenia systemu orzekania o niepełnosprawności i za-stąpić obecnie wydawane orzeczenia (poradni psychologiczno-pedagogicznych i Powiatowych Zespołów ds. Orzekania o Niepełnosprawności) spójną diagnozą zawierającą opis problemów i indywidualnych potrzeb dziecka.

 

11. Uelastycznienie systemu wsparcia uczniów z niepełnosprawnością
Należy uelastycznić system wsparcia uczniów z niepełnosprawnością. Tam, gdzie to jest możliwe należy odstąpić od wymagania przedstawienia orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność lub specjalne potrzeby edukacyjne. Dotyczy to wszystkich etapów edukacji uczniów z niepełnosprawnościami, w tym szkolnictwa wyższego. Przepisy pozwalające na dostosowanie egzaminów (sprawdzian po 6-klasie, egzamin gimnazjalny, egzamin maturalny, egzamin zawodowy i inne) powinny uwzględniać indywidualne potrzeby uczniów i umożliwiać zastosowanie rozwiązań niestandardowych.

 

12. Bieżące monitorowanie procesu kształcenia uczniów niepełnosprawnych
Niezbędne jest bieżące monitorowanie procesu kształcenia uczniów z niepełnosprawnością, w tym w szczególności realizacji zaleceń poradni psychologiczno-pedagogicznych zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (dopóki zostaną utrzymane w systemie). Konieczne jest także stałe analizowanie przyczyn i konsekwencji częstej zmiany szkół przez dzieci z niepełnosprawnościami. Organy nadzoru pedagogicznego, w ramach prowadzonej kontroli, powinny uwzględniać opinie uczniów i rodziców dzieci niepełnosprawnych przy formułowaniu ocen i zaleceń pokontrolnych.

 

13. Dostępność architektoniczna
Należy sukcesywnie eliminować bariery architektoniczne w budynkach szkół i placówek oświatowych oraz uczelni wyższych, kierując się zasadami uniwersalnego projektowania i racjonalnego stosowania, polegającego na wprowadzeniu wszelkich koniecznych adaptacji i modyfikacji, niepociągających za sobą nieproporcjonalnych i niepotrzebnych utrudnień, które to adaptacje i modyfikacje są niezbędne w określonych przypadkach dla zapewnienia osobom niepełnosprawnym realizacji ich prawa do nauki.

 

14. Dostępność systemów komunikacyjnych i informacyjnych
Należy zapewnić pełną dostępność stosowanych przez szkoły lub inne instytucje prowadzące kształcenie osób niepełnosprawnych, systemów komunikacyjnych i informacyjnych, w tym dostęp do Internetu. Platformy i treści e-learningowe muszą odpowiadać potrzebom i możliwościom osób z niepełnosprawnościami.

 

15. Podręczniki i pomoce dydaktyczne
Należy zapewnić uczniom i studentom z niepełnosprawnościami swobodny dostęp do podręczników i pomocy dydaktycznych w formatach dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb (w tym rozwijać system e-podręczników), tak aby umożliwić im kształcenie w powszechnym systemie edukacji.

 

Raport Równe szanse w dostępie do edukacji osób z niepełnosprawnościami, RPO, wrzesień 2012 – PDF