ochrona prawdziwion

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zaprezentował raport końcowy z badania pt. „Zakłady Pracy Chronionej w Polsce”, którego celem było pozyskanie całościowej wiedzy o aktualnej sytuacji ZPCh i zatrudnionych w nich osobach niepełnosprawnych, diagnoza sytuacji zawodowej pracowników niepełnosprawnych ZPCh i jej uwarunkowań, a także diagnoza sytuacji ekonomicznej zakładów pracy chronionej i jej uwarunkowań.

 

Badanie zostało zrealizowane w okresie listopad 2019 r – grudzień 2020 r. Badaniem objęte zostały wszystkie Zakłady Pracy Chronionej wg stanu na koniec IV kw. 2019 roku.

 

ZPCH ubywa
W ciągu ostatnich 20 lat liczba zakładów pracy chronionej systematycznie malała. W początkowych latach ostatniego dwudziestolecia takich podmiotów działało w kraju ponad 3 tysiące. W ciągu 10 lat liczba ZPCh spadła poniżej 2 tys. podmiotów, natomiast w 2018 roku ich liczba spadła poniżej 1 tys. W czerwcu 2020 roku status zakładu pracy chronionej posiadało jedynie 805 przedsiębiorstw.

 

Najwięcej zakładów pracy chronionej prowadziło działalność w województwach wielkopolskim (108 podmiotów) i śląskim (95 podmiotów). Powyżej 60 przedsiębiorstw posiadających status ZPCh działało w województwach mazowieckim, podkarpackim, dolnośląskim oraz pomorskim.

 

Najliczniejszą grupą wśród zakładów pracy chronionej są podmioty średniej wielkości, zatrudniające między 50 a 249 pracowników (osób z niepełnosprawnościami i bez niepełnosprawności) – to niemal co drugie przedsiębiorstwo (48%).

 

W czerwcu 2020 roku ogółem w Polsce zgłoszonych do systemu Obsługi Dofinansowań i Refundacji PFRON było 213,3 tys. osób z niepełnosprawnościami. Większość pracowała w ramach otwartego rynku pracy (60%), zaś 40% stanowili pracownicy z niepełnosprawnościami zatrudnieni w zakładach pracy chronionej.

 

ZPCH to głównie firmy ochroniarskie
Połowa pracowników ZPCh de facto zajmuje się działalnością ochroniarską (przede wszystkim nieobejmującą obsługi systemów bezpieczeństwa), zaś 16% utrzymaniem porządku w budynkach i zagospodarowaniem terenów zieleni (w praktyce niemal wyłącznie sprzątaniem budynków i obiektów przemysłowych). W przetwórstwie przemysłowym, gdzie wynagrodzenia są relatywnie wyższe, zatrudnionych jest około 21% niepełnosprawnych pracowników ZPCh, zaś w handlu około 6%.

 

Struktura pracowników zatrudnionych na chronionym rynku pracy nieco odbiega od struktury OzN pracujących na rynku otwartym – na rynku chronionym wyższy jest udział pracowników z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (71% w porównaniu do 61% na otwartym rynku pracy), mniejszy zaś – pracowników niepełnosprawnych w stopniu lekkim (20% w porównaniu do 30%). Odsetek pracowników ze znacznym stopniem niepełnosprawności jest na obu rynkach porównywalny i wynosi 9%.

 

Płaca to najczęściej najniższa krajowa
Zarobki brutto osób z niepełnosprawnościami zatrudnionych w zakładach pracy chronionej przeliczone na pełen etat oscylują najczęściej wokół płacy minimalnej. Pracownicy z niepełnosprawnościami zarabiają mniej niż pracownicy ZPCh bez niepełnosprawności.
Dodatkowo wynagrodzenie niepełnosprawnych pracowników ZPCh maleje wraz ze wzrostem stopnia niepełnosprawności.

 

Branżami o relatywnie najwyższych zarobkach są przetwórstwo przemysłowe i handel i naprawa pojazdów. Na przeciwległym końcu tej skali są firmy ochroniarskie i sprzątające, gdzie nie tylko samo wynagrodzenie jest niskie, ale też bardzo małe jest zróżnicowanie wynagrodzeń.

 

Pracownicy ZPCH są zadowoleni z pracy
Ogromna większość niepełnosprawnych pracowników ZPCh jest zadowolona z obecnej pracy – aż 85% deklaruje, iż są bardzo zadowoleni (40%) lub raczej zadowoleni (45%). Niezadowolenie wyraził tylko 1% badanych.

 

Jednym z powodów wysokiego stopnia zadowolenia z obecnej pracy jest fakt jej dużego dopasowania do potrzeb niepełnosprawnych pracowników. Aż 69% z nich ocenia, iż ich praca jest w dużym lub bardzo dużym stopniu zgodna z ich potrzebami, zaś kolejne 27% jest zdania, iż praca ta jest zgodna z ich potrzebami w stopniu średnim.

 

76% pracowników ZPCh wskazało, iż wykonywana przez nich praca jest dopasowana do poziomu ich kwalifikacji.

 

Raport końcowy z badania „Zakłady Pracy Chronionej w Polsce” (pdf 6 MB), PFRON 16 marca 2021