Najwyższa Izba Kontroli (NIK) przeprowadziła badanie dostępności w 94 budynkach użyteczności publicznej, z którego wynika, że osoby starsze i niepełnosprawne wciąż mają kłopot z brakiem dostępności przestrzeni publicznej. Nie mogą swobodnie korzystać z muzeów, bibliotek, czy ośrodków kultury. Gminy rozpoznają ich potrzeby, ale problemem jest wdrażanie rozwiązań spełniających te potrzeby. Obowiązujące przepisy są bowiem często nieprecyzyjne lub wręcz dopuszczają rozwiązania niezgodne z zasadą dostępności. W konsekwencji obiekty zaprojektowane i wybudowane zgodne z prawem nie zawsze są dostępne dla osób starszych lub niepełnosprawnych.

 

Kontrola NIK wykazała, że żaden z 94 obiektów w 24 skontrolowanych gminach nie był wolny od barier lub niefunkcjonalnych rozwiązań, które uniemożliwiały osobom niepełnosprawnym swobodne korzystanie z tych obiektów. Co ważne, miejsca te były testowane także przez specjalistów z zakresu dostępności przestrzeni publicznej, w tym osoby z różnymi niepełnosprawnościami. NIK zwróciła uwagę, że już na etapie przygotowania i projektowania części działań i inwestycji brakowało rozwiązań mających poprawić dostępność przestrzeni publicznej. Ponadto w prawie 40 proc. przypadków w 21 gminach dokumentacja projektowa, techniczna czy przetargowa nie uwzględniała rozwiązań dla osób z różnymi niepełnosprawnościami - koncepcje usprawnień dotyczyły głównie osób niepełnosprawnych ruchowo.

 

Wszędzie bariery od muzeów aż po parkingi
Osoby starsze i niepełnosprawne nie mogły swobodnie korzystać z objętych kontrolą muzeów, bibliotek publicznych i ośrodków kultury. W większości budynków brakowało udogodnień dla osób niewidomych i słabowidzących: nie było informacji w alfabecie Braille’a, kontrastowych oznaczeń na schodach, ani odmiennej faktury i kolorystyki nawierzchni, a tablice informacyjne były mało czytelne. Co ciekawe, niedostępne dla osób niepełnosprawnych były miejsca teoretycznie przeznaczone dla osób niepełnosprawnych, tak jak miało to miejsce w nowo wybudowanym budynku wielorodzinnym w Katowicach. Wysoki próg uniemożliwiał dostanie się na balkon osobie poruszającej się o lasce bądź na wózku. Klamki okienne zamontowano zbyt wysoko dla osoby na wózku, powierzchnia łazienki była zbyt mała na manewrowanie wózkiem, a domofon przy drzwiach wejściowych do budynku nie był opisany alfabetem Braille’a.

 

Inny przykład znacznego niedostosowania infrastruktury do potrzeb osób niepełnosprawnych stanowił parking pod targowiskiem w Gnieźnie. Osoby niepełnosprawne były zmuszone pokonywać drogę ok. 20 m od windy do tzw. „koperty”, podczas gdy ogólnodostępne miejsca parkingowe znajdowały się przy samej windzie. Parkomaty również umieszczono w oddaleniu od miejsc wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. Wlot monet w parkomacie znajdował się za wysoko dla osoby siedzącej na wózku, a czas na wyjazd z parkingu od zapłaty za postój wynosił 5 minut, co dla części osób niepełnosprawnych jest niewystarczające (zaleca się 15 minut).

 

Podczas zagrożenia radź sobie sam

Ponad 60 proc. skontrolowanych obiektów użyteczności publicznej nie opracowało szczegółowych procedur na wypadek zagrożenia, ani sposobów i metod ewakuacji osób z różnymi niepełnosprawnościami. Żaden z obiektów nie dysponował specjalistycznym wyposażeniem do ewakuowania osób niepełnosprawnych (np. sygnalizacja naprowadzająca do wyjść ewakuacyjnych, rękawy ewakuacyjne itp.). W ocenie NIK problem z uwzględnianiem potrzeb osób z różnymi niepełnosprawnościami w procedurach ewakuacji wynika z niejasnych przepisów, które nie nakładają na zarządców obiektów wprost takiego obowiązku.

 

Brak konsultacji i jasnych przepisów prawnych

Aż 63 proc. gmin nie konsultowało planowanych i realizowanych działań w obszarze działania na rzecz osób starszych i niepełnosprawnych. Konsultacji z ekspertami w obszarze projektowania uniwersalnego zabrakło w przypadku większych inwestycji, takich jak stadion, pływalnia, węzeł komunikacyjny, czy budynki objęte ochroną konserwatora zabytków. W ocenie NIK brak konsultacji przekłada się na powstawanie bądź nieusuwanie barier w kontrolowanych obiektach.


Ponad połowa skontrolowanych gmin nie opracowała planu ani kompleksowej strategii działań na rzecz poprawy dostępności przestrzeni publicznej. W ocenie NIK rzetelny plan działań określający cele, czas ich realizacji i źródła finansowania jest niezbędny, aby skutecznie monitorować dostępność przestrzeni publicznej i dzięki temu wprowadzać konkretne usprawnienia dla osób starszych i niepełnosprawnych.
Zdaniem NIK systematyczny monitoring działań w tym obszarze jest szczególnie istotny w sytuacji rosnącej liczby seniorów, przy jednocześnie zmniejszającej się liczbie mieszkańców ogółem. Taki trend można było zaobserwować niemal we wszystkich skontrolowanych gminach.

 

// nik.gov.pl z 30 października 2018