sad sprawiedliwosc pixabay 802301

28 września 2020 roku senacka Komisja Ustawodawcza podjęła decyzję o podjęciu realizacji ustawodawczej mającej na celu wykonanie dwóch wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sprawie nierówności świadczeń wypłacanych różnym grupom opiekunów osób niepełnosprawnych. Ponadto podczas obrad Komisji wiceminister Paweł Wdówik, Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych przedstawił zarys reformy orzecznictwa opartego o klasyfikację ICF.

 

Senat zajmie się dwoma wyrokami TK
Senacka komisja będzie pracować nad podjęciem inicjatywy legislacyjnej wykonującej dwa wyroki Trybunału Konstytucyjnego:

 

1. z 21 października 2014 r. dotyczącego ustawy o świadczeniach rodzinnych (sygn. akt K 38/13) - TK: Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego niezależne od wieku podopiecznego, nie-pelnosprawni.pl z 21 października 2014

 

2. z 26 czerwca 2019 r. dotyczącego tej samej ustawy (sygn. akt SK 2/17) - TK: można zamienić rentę z tytułu niezdolności do pracy na świadczenie pielęgnacyjne, nie-pelnosprawni.pl z 22 listopada 2019

 

W przypadku pierwszego wyroku z 2014 r. Trybunał uznał za niekonstytucyjne wypłacanie innych świadczeń różnym grupom opiekunów osób z niepełnosprawnością. Trybunał stwierdził, że artykuł 17 ustęp 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na moment pojawienia się niepełnosprawności jest niezgodny z 32 artykułem ustęp 1 Konstytucji. Artykuł 17 mówi o tym, że świadczenie pielęgnacyjne, które dzisiaj wynosi 1830 złotych przyznawane jest osobom, które sprawują opiekę nad osobą, która nabyła niepełnosprawność przed 18. lub w przypadku uczących się 25. rokiem życia. Pozostali opiekunowie mogą liczyć na zasiłek dla opiekuna lub specjalny zasiłek opiekuńczy – oba w wysokości 620 złotych netto.

 

W drugim wyroku z 2019 roku TK uznał, że nie osoba pobierająca rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Pojawiły się jednak problemy, bo TK nie wskazał jak należy realizować przepis – czy dana osoba ma zawiesić prawo do renty i wtedy może wystąpić o świadczenie, czy kwotę rentę należy wyrównać do kwoty świadczenia pielęgnacyjnego (tzw. Dosypka).

 

Senacka komisja uznała, że będzie wnioskować o podjęcie działań legislacyjnych realizując łącznie dwa wspomniane wyroki TK – innymi słowy Senat przygotuje projekt nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych i dostosuje tę ustawę do wyroków TK i być może Senat pochyli się nad problemami osób pobierających inne świadczenia jak, np. EWK, aby te osoby również dostały, tzw. dosypkę.

 

Będą nowe świadczenia społeczne, ale najpierw reforma orzecznictwa
Paweł Wdówik, Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych podczas debaty na komisji mówił o kosztach realizacji wyroków TK oraz przedstawił zarys reformy systemu orzecznictwa o niepełnosprawności.

 

Minister Wdówik wspomniał o grupie osób rezygnujących z pracy, którzy opiekują się swoimi bliskimi - takich osób może być nawet 2 mln i gdyby te osoby wystąpiły o świadczenie pielęgnacyjne to wydatek dla budżetu sięgnąłby ponad 20 mld zł rocznie. Tutaj minister zaznaczył, że w tym przypadku rząd chciałby powiązać świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o nowy system orzecznictwa, o którym słyszy się od lat. Prawdopodobnie w ciągu najbliższych 2 miesięcy rząd rozpocznie konsultacje społeczne na temat nowego systemu orzecznictwa (dla przy pomnienia, takie konsultacje miały się rozpocząć na początku 2018 roku, potem w połowie 2018 roku … a obecnie mamy prawie październik 2020 roku i nikt do tej pory nie widział nawet założeń nowego systemu orzecznictwa, a podobno od zeszłego roku jest już gotowa nawet ustawa !!!).

 

Rząd chce wprowadzić nowy system orzecznictwa, bo planuje wprowadzić nowe świadczenia społeczne, ale musi wiedzieć komu to największe wsparcie finansowe jest potrzebne. Do tego służy klasyfikacja funkcjonalna ICF. Minister dodał, że grupa osób z najcięższą niepełnosprawnością i zależnych w wykonywaniu podstawowych czynności (chodzi o np. Jedzenie, mycie, ubieranie się) nie powinna przekroczyć 5 proc. Wszystkich osób mających orzeczenie o niepełnosprawności. Ponadto nowe świadczenia mają być kierowane do osoby niepełnosprawnej, a nie do jej opiekuna jak ma to miejsce obecnie. Po pierwsze chodzi o podmiotowość niepełnosprawnego, a po drugie pozwoli to wyeliminować absurdy, że jak masz zasiłek to nie możesz pracować.

 

Wyrównanie świadczeń opiekunów to blisko 100 mld zł
Bardziej szczegółowe dane podał dyrektor Olgierd Podgórski (Departament Polityki Rodzinnej w ministerstwie rodziny) - na koniec czerwca 2020 roku specjalny zasiłek opiekuńczy pobierało 33 682 osób i 14 tys. osób zasiłek dla opiekuna. Oba te zasiłki to kwota 620 zł i gdyby wyrównać je do kwoty świadczenia pielęgnacyjnego (łącznie ze składkami na ZUS i NFZ) w kwocie 1971 zł od 2021 roku, jest to wydatek dla budżetu ok. 960 mln zł rocznie.

 

Jeśli chodzi o osoby, które już są w systemie i mają orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności czy to wydany przez powiatowy zespół ds. Orzekania czy w systemie równorzędnym (ZUS, KRUS itd.) to takich osób jest 850 tys. Gdyby opiekunowie tych osób wystąpiliby o świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1971 zł to mamy wydatek z budżetu na poziomie 25 mld zł – mówił Podgórski.

 

Idąc dalej mamy 2 mln osób, które otrzymują dodatek lub zasiłek pielęgnacyjny z tytułu ukończenia 75 roku życia, choć nie mają orzeczenia o niepełnosprawności.

 

Gdyby wszystkim tym trzem grupom, tj. opiekunom z 620 zł świadczenia, opiekunom osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności i osobom w wieku powyżej 75 roku życia przyznać świadczenie w kwocie 1971 zł to mamy 97 mld zł rocznie.

 

Reforma systemu orzekania o niepełnosprawności tuż tuż …?

Minister Wdówik odpowiadając na pytania senatorów powiedział, że celem reformy systemu orzecznictwa jest stworzenie systemu orzecznictwa niezależnego od płatnika świadczeń i podlegający ministrowi ds. Zabezpieczenia społecznego.

 

Będzie jedno orzekanie dla wszystkich potrzeb obejmujące również wskazanie zakresu kształcenia specjalnego, raczej nie będzie orzeczeń z nazwą „niesamodzielność”, powstanie Krajowe Centrum Orzecznicze z oddziałami terenowymi wyposażone w narzędzia do punktowego orzekania o potrzebie wsparcia w oparciu o kilka obszarów, np. w komunikacji, w wykonywaniu czynności życia codziennego, aby uniknąć sytuacji, że autysta niskofunkcjonujący, który chodzi nie był uznawany za całkowicie zdrowego.

 

Minister Wdówik wspomniał też o absurdzie jaki mamy obecnie, a mianowicie nadreprezentację orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego dla osób z zespołem Aspergera. Orzeczenia wydawane są przez poradnie prowadzone przez samorządy, ale subwencję oświatową wypłaca rząd. Poradnie chętnie orzekają o potrzebie kształcenia specjalnego na ten rodzaj niepełnosprawności, bo wiąże się to z dużą subwencją oświatową dla samorządu.