oko

 

Naukowcy z Uniwersytetu Rzeszowskiego przeprowadzili badania jak w mediach postrzegane są osoby niepełnosprawne. Obraz jaki wyłania się to albo superbohaterowie potrafiący przezwyciężyć każdą przeszkodę albo osoby niesamodzielne wiecznie potrzebujące pomocy.

 

Celem projektu „Niepełnowidzialni” była analiza stopnia nasycenia treściami dotyczącymi niepełnosprawności oraz sposobów prezentacji niepełnosprawności w filmach, serialach i programach telewizyjnych oglądanych przez dzieci i młodzież.

 

Dla osiągnięcia tego celu zespól badawczy w składzie:

 

dr Krzysztof Piróg - Koordynator Projektu, ks. dr hab. Witold Jedynak, prof. UR - Koordynator Zespołu Badawczego, dr Sławomir Wilk - Koordynator ds. organizacyjnych i upowszechniania wyników badania oraz analitycy dr Agata Kotowska, dr Marek Motyka, dr Magdalena Pokrzywa oraz dr Anna Witkowska-Paleń

 

... przeanalizował ok. 500 godzin materiałów pochodzących z 20 seriali i programów telewizyjnych oraz z 20 filmów emitowanych w stacjach telewizji naziemnej wokresie od 31 sierpnia do 30 listopada 2020 r. inajczęściej oglądanych przez dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, uczniów klas IV-VIII szkół podstawowych oraz młodzieży uczącej się wszkołach ponadpodstawowych, wyselekcjonowanych na podstawie wyników oglądalności udostępnionych przez Nielsen Audience Measurement Poland oraz na podstawie danych Box Office.

 

Niepełnosprawny znaczy ten gorszy

Niepełnosprawność w analizowanych materiałach bardzo często jest prezentowana w sposób przyczyniający się do utrwalania stereotypów przy bardzo niewielkim udziale treści ukazujących codzienne życie osób niepełnosprawnych oraz jako pełnoprawnych uczestników życia społecznego.

 

Niepełnosprawnych w analizowanych materiałach przedstawiano jako: superbohaterów, osoby niesamodzielne, potrzebujące pomocy, seniorów, złoczyńców, „wieczne dzieci” albo oderwane od rzeczywistości. Na przykład autorzy badania wskazują, że przekazy ukazujące niepełnosprawność (w szczególności wynikającą z choroby psychicznej) to atrybut złoczyńców czy symulowania niepełnosprawności.

 

Niepełnosprawność natomiast była ukazywana jako m.in. przyczyna stygmatyzacji lub trudnej sytuacji materialnej, a także konieczność ponoszenia bardzo wysokich kosztów leczenia i rehabilitacji.

 

Rozwiązania pomocne niepełnosprawnym pomogą też reszcie społeczeństwa

Badacze zidentyfikowali również, tzw. dobre praktyki, wśród których można wymienić prezentowanie rozwiązań umożliwiających aktywne uczestnictwo w życiu społecznym osobom niepełnosprawnym. Podkreślenia wymaga bowiem fakt, że społeczne mechanizmy wykluczania odnoszą się nie tylko do osób niepełnosprawnych. W związku z tym tworzenie warunków ułatwiających funkcjonowanie osobom niepełnosprawnym często prowadzi do poprawy dostępności dla innych osób. Przykładowo, likwidacja barier architektonicznych stanowi ułatwienie nie tylko dla osób niepełnosprawnych ruchowo, ale także dla tych przemieszczających się zmałymi dziećmi wwózkach, a częściowo idla rowerzystów.

 

Rozwiązania polegające na zamianie tekstu na mowę mogą być użyteczne nie tylko dla osób niewidomych, ale również w sytuacjach braku możliwości skupienia wzroku na czynności czytania. Inną dobrą praktyką jest ukazywanie osób niepełnosprawnych z perspektywy ich codziennych doświadczeń.

 

O niepełnosprawnych trzeba mówić, ale z ich udziałem, a nie obok nich

Badacze z Uniwersytetu Rzeszowskiego jako remedium na tę sytuację proponują np. stworzenie inicjatyw organizacji pozarządowych, które dbałyby o włączenie tematyki niepełnosprawności do nurtu głównych mediów, a także o realne przedstawianie sylwetek osób niepełnosprawnych.

 

Pomocna w zmianie stereotypowego postrzegania może też być organizacja szkoleń dla pracowników mediów i producentów na temat równości osób niepełnosprawnych oraz ich reprezentacji w mediach. Badacze proponują, aby po prostu zatrudniać niepełnosprawnych w głównych organizacjach medialnych na wszystkich poziomach (prowadzący, uczestnicy, asystenci produkcyjni, scenarzyści).

 

Do zmiany przyczynić się może również ukazywanie społecznego uczestnictwa osób niepełnosprawnych bez jakiegokolwiek podkreślania ich inności. Dobrym rozwiązaniem jest też wprowadzenie do programów szkolnych elementów edukacji medialnej z uwzględnieniem tematyki prezentacji niepełnosprawności.

 

Badania pod kierunkiem dra Krzysztofa Piróga zostały przeprowadzone w ramach projektu dofinansowanego ze środków PFRON pt. „Niepełnowidzialni – reprezentacje niepełnosprawności w filmach, serialach i programach TV dla dzieci i młodzieży”. [format pliku PDF, stron ponad 250, rozmiar ok 9,2 MB] www.niepelnowidzialni.pl