Każdego roku w Polsce rodzi się około 100 dzieci z rozszczepem kręgosłupa. W naszym kraju, podobnie jak we Włoszech czy Irlandii, wielu rodziców podejmuje heroiczną decyzję urodzenia dziecka z tą chorobą rzadką, której diagnoza, w innych państwach europejskich jest społecznie akceptowalną przesłanką do terminacji ciąży. Okazuje się, że to problemy urologiczne tzw. pęcherz neurogenny, a nie ortopedyczne są największym wyzwaniem w opiece nad dzieckiem z tym schorzeniem.


W ponad 90 proc. przyczyną pęcherza neurogennego u dzieci jest rozszczep kręgosłupa (spina bifida). To u nich, częściej niż u dorosłych, pojawia się najwięcej zakażeń. Problem dotyczy niewielkiej grupy dzieci. Według danych Polskiego Rejestru Wrodzonych Wad Rozwojowych populacja liczy około 2 tysięcy pacjentów. Dane Narodowego Funduszu Zdrowia mówią o liczbie około 2-2,5 tysiąca dzieci stosujących cewnikowanie przerywane. W 2019 r. urodziło się 108 dzieci z rozszczepem kręgosłupa, 4 zmarło.


Samocewnikowanie (cewnikowanie przerywane) to metoda wspomagania opróżniania pęcherza zalecana przez standardy kliniczne w przypadku rozszczepu kręgosłupa. Celem właściwego cewnikowania przerywanego u pacjentów z pęcherzem neurogennym jest zmniejszenie śmiertelności z powodu niewydolności nerek. Jeszcze 40 lat temu połowa dzieci z rozszczepem umierała przed 18 rokiem życia. Aby prawidłowo wykonywać cewnikowanie chory potrzebuje dostępu do różnych rodzajów cewników hydrofilowych lub cewników suchych z jednorazowym żelem sterylnym.


Dziecko zużywa 5-6 cewników jednorazowych dziennie – tyle, ile razy przeciętny człowiek korzysta z toalety. Na rynku dostępne są dwa rodzaje cewników jednorazowych – suche i hydrofilowe, chociaż te hydrofilowe – zalecane przez EAU (European Association of Urology) i PTU (Polskie Towarzystwo Urologiczne) zostały wprowadzone na rynek w latach 80., to w praktyce, w Polsce refundowane są jedynie przestarzałe cewniki suche.


Komplikacji medycznych m.in. wystąpienia zakażeń układu moczowego (ZUM), urazów cewki moczowej, jej zwężenia, krwawień, fałszywego przejścia można uniknąć dzięki stosowaniu – poprawiających jakość życia – cewników hydrofilowych, które nie tylko zmniejszają liczbę epizodów nietrzymania moczu, lecz także ograniczają ryzyko śmiertelności z powodu niewydolności nerek.


W porównaniu z suchymi są dużo łatwiejsze w użyciu, co ma szczególne znaczenie dla dzieci w przedszkolu i szkole. Stosowanie ich sprawia, że dzieci stają się samodzielne, co z kolei umożliwia rodzicom i opiekunom powrót do aktywności zawodowej. Obecnie muszą cewnikować dzieci w placówkach edukacyjnych cewnikami suchymi.

 

Zmniejszenie ryzyka zakażeń mogłoby przynieść istotne korzyści, zwłaszcza w kontekście pandemii koronawirusa. Dzięki nowoczesnym hydrofilowym cewnikom można ograniczyć liczbę hospitalizacji i wizyt w poradniach urologicznych lub pediatrycznych, a zatem zmniejszyć ekspozycję chorych dzieci i ich rodziców na ryzyko zakażenia.


Cewniki hydrofilowe są refundowane prawie w całej UE – wyjątek stanowi Polska i Bułgaria.


Mogłoby się wydawać, że Ustawa o Wsparciu Kobiet w Ciąży i Rodzin "Za życiem” gwarantuje wsparcie dla rodziców dzieci z rozszczepem kręgosłupa. Niestety w praktyce ona nie działa. Lekarz musi wypisać zlecenie na około 1 500 szt. cewników na miesiąc (8-9 razy więcej niż zapotrzebowanie), a rodzice małego pacjenta i tak ponoszą koszt prawie 400 zł/miesiąc.


W czerwcu 2020 r. AOTMiT wydał dwie pozytywne rekomendacje dla refundacji. Spełnione są już wszelkie wymogi formalno-prawne i merytoryczne. Zarówno Rada Przejrzystości (jednomyślnie, 9 członków za), jak i Prezes Agencji pozytywnie zaopiniowali refundację cewników hydrofilowych i jednorazowych żeli sterylnych do cewników suchych w ramach ryczałtu miesięcznego. Warto podkreślić, że AOTMiT dostrzegł potrzebę refundacji również jednorazowych żeli sterylnych, tak aby pacjent miał jak największy wybór odpowiedniego wyrobu medycznego dla siebie. Wniosek refundacyjny czeka na finalną decyzję Ministra Zdrowia. Wkrótce ma być przyjęty Narodowy Plan dla Chorób Rzadkich – udostępnienie cewników hydrofilowych mogłoby być pierwszym sukcesem tego Planu.


Koszt leczenia pęcherza neurogennego jest nieporównywalnie niższy niż w przypadku innych chorób rzadkich. AOTMiT szacuje jego wielkość na 13,5 tys. zł (roczny koszt cewników hydrofilowych). Dla porównania – koszt podania leków w chorobach rzadkich plasuje się w przedziale 100 tys. - 1,5 mln zł rocznie.


Udział wydatków NFZ na cewniki urologiczne spada rok do roku. W 2016 stanowiły 0,89%, w 2017 r. – 0,88%, w 2018 r. - 0,86%, a w 2019 r. już tylko 0,77% ogólnych wydatków na wyroby medyczne. W latach 2016-2019 NFZ wydał tytułem refundacji wyrobów medycznych odpowiednio 946 mln zł w 2016 r., 1 021 mln zł w 2017 r., 1 093 mln zł w 2018 r. oraz 1 215 mln zł w 2019 r. W latach 2016-2019 NFZ wydał tytułem refundacji cewników urologicznych odpowiednio 9 120 264 zł w 2016 r., 9 781 568 zł w 2017 r., 10 043 062 zł w 2018 r. oraz 10 725 078 zł w 2019 r.


Urolodzy dziecięcy podają, że przy cenie 6,23 zł za jeden cewnik hydrofilowy szacowane wydatki NFZ to: ok. 8 mln zł (1 rok), ok. 13 mln zł (2 rok), ok. 19 mln zł (3 rok).


Jednorazowe cewniki urologiczne są obecnie refundowane na podstawie Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie Wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie. Chorzy mają możliwość zakupu do 180 cewników miesięcznie z limitem finansowania na poziomie 0,80 zł i 30% odpłatnością. Koszt zakupu 180 cewników miesięcznie w limicie finansowania wynosi zatem maksymalnie 144 zł, z czego pacjent płaci 30%, a więc 43,20 zł. Należy tu zaznaczyć, że jeśli cewnik kupowany przez chorego będzie droższy niż 0,80 zł, to właśnie chory ponosi również ten dodatkowy koszt.


Istnieje potrzeba udostępnienia pacjentom w ramach finansowania publicznego wszystkich rodzajów cewników hydrofilowych w ramach ryczałtu miesięcznego. Tak jak to już funkcjonuje dla wielu wyrobów medycznych umieszczonych w Wykazie wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (np. worki do zbiórki moczu w nefrostomii, worki stomijne, pieluchomajtki, pończochy kikutowe, zbiorniki na insulinę do osobistej pompy insulinowej, sensor/elektroda do Systemu Ciągłego Monitorowania Glikemii w czasie rzeczywistym). Tym bardziej, że ostatnia aktualizacja Wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie była w 2019 r.

 

Poniżej link do debaty na kanale YT:

https://www.youtube.com/watch?v=Err23Y5YmUQ